ΕΙΡΗΝΗ ΑΓΑΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΓΙΑΤΙ; ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΙΜ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ.

τοῖσιν δ᾽ οὔτ᾽ ἀγοραὶ βουληφόροι οὔτε θέμιστες,
Βουλές δεν έχουν, σύναξες και νόμους δε γνωρίζουν,
  
ἄστε᾽ ἐπ᾽ ἀνθρώπων ἱκνεύμεναι, οἷά τε πολλὰ
ἄνδρες ἐπ᾽ ἀλλήλους νηυσὶν περόωσι θάλασσαν  
  
καλά για ν΄ αρμενίζουνε και να ΄ρχουνται σε χώρες,
και που μ΄ αυτά γυρίζοντας γνωρίζουνται οι ανθρώποι. 


Τι σχέση μπορεί να έχει αυτό το απόσπασμα από τη ι ραψωδία της Οδύσσειας του Ομήρου με τα δύο βιβλία για  την ελευθερία;  Κι  ο Όμηρος φιλελεύθερος;  Κι όμως, ισχυρίζεται πως οι Κύκλωπες είναι απολίτιστοι για τα δεδομένα της εποχής του γιατί δεν έχουν συνάξεις, βουλές και νόμους,  αλλά ούτε και καράβια να ταξιδεύουν, να συναλλαχθούν με άλλους ανθρώπους. Αυτή είναι η ηχώ της αρχαίας σοφίας στις μέρες μας.   Κι από την άλλη μεριά αυτό είναι το συμπύκνωμα της βαρβαρότητας  κατά τον μεγάλο επικό ποιητή ενώ συνοψίζει:

Τα  πρώτα ψήγματα της φιλελεύθερης σκέψης :Κράτος δικαίου, δημοκρατία και ελεύθερες συναλλαγές, εμπόριο  βρίσκονται στον  Όμηρο, στο θεμέλιο μνημείο δηλαδή  της Ελληνικής γλώσσας και σκέψης. 

Αυτό είναι  το θέμα που πραγματεύεται το πρώτο βιβλίο, Ειρήνη, Αγάπη και Ελευθερία. Μια συλλογή δοκιμίων για το πώς η ειρήνη δεν είναι ουτοπικός στόχος αλλά μπορεί και οφείλει να είναι συνειδητή επιλογή. Δεν εξετάζει  το ζήτημα της ειρήνης ως ηθικό μόνον πρταγμα αλλά κυρίως ως πρακτικό. Το πώς ο πόλεμος γίνεται  σίγουρα λιγότερο πιθανός με το ελεύθερο εμπόριο, πως το ισοζύγιο του πολέμου είναι πάντοτε αρνητικό ιδίως για τους φορολογούμενους πολίτες και τέλος, πως η ευημερία του απλού πολίτη πάει χέρι, χέρι με την ειρήνη και την ελευθερία, οικονομική και κοινωνική.
Το μόνο που δεν θα μπορούσε κάποιος να πει γι΄αυτό το βιβλίο είναι  ότι είναι ιδεοληπτικό. Αυτό το βιβλίο όπως και το έτερο Ελευθερία, Γιατί;  αποτελεί μια πραγματεία στον ρεαλισμό. Δεν είναι ένα  βαρετό  εγχειρίδιο διεθνών σχέσεων,  αλλά με στοιχεία απλά και χωρίς γρήγορα συμπεράσματα ούτε άλματα λογικής  και πάντα μέσα από τη βάσανο του ορθού λόγου  δίχως  ωστόσο  να κουράζει θέτει τα πράγματα στην ανθρώπινή τους διάσταση. Ποια είναι η  αξία της ειρήνης σε μένα και σένα.  Είναι έτσι ένα  ανάγνωσμα το οποίο σε πολλά ζητήματα επιβεβαιώνει, σε άλλα ρίχνει φως από  μια άλλη γωνία και ίσως,  όπως συνέβη και σε μένα αρκετές φορές κατά την διάρκεια της ανάγνωσης κάνει τον αναγνώστη να αναθεωρήσει γιατί αποδομεί το μαρξιστικό δογματικό πλαίσιο της σκέψης που κυριαρχεί στον τόπο μας.
Μια τέτοια περίπτωση στην οποία  θα μου επιτρέψετε  να σταθώ  είναι το ενδιαφέρον άρθρο του  Justin Logan που διαλύει λίγο πολύ το μύθο της αξίας  του Πολέμου  ως εργαλείο πολιτικής. Και τούτο το αναφέρω γιατί πολλές φορές όποιος καλείται φιλελεύθερος θεωρείται αυτομάτως αυτόκλητος  υπερασπιστής  και θα πρέπει να απολογείται  περί όλων των πολιτικών των Η.Π.Α και εν γένει της Δύσης.  Φυσικά αυτό απέχει παρασάγγες από την πραγματικότητα  και ένα τέτοιο  παράδειγμα είναι το έν λόγω άρθρο.
 Ο πόλεμος στη σύγχρονη Δ. Ευρώπη, ιδίως στις νεώτερες γενεές,  είναι κάτι το οποίο, ευτυχώς, γνωρίζουν από τα βιβλία της Ιστορίας ή από τις ειδήσεις. Είναι δηλαδή κάτι μακρινό είτε χρονικά είτε γεωγραφικά.  Η αλήθεια είναι πως η τελευταία διακρατική σύγκρουση στην  Δ. Ευρώπη είναι ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος.  Κι Αυτό που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση κατά τον ισχυρισμό πάντοτε του Justin Logan είναι ότι ενώ σχεδόν  κανένας σύγχρονος πόλεμος όπως αυτός στο Ιράκ,  δεν έχει επιτύχει τους βασικούς του πολιτικούς στόχους αναρωτιέται γιατί  συνεχίζουν να εξαπολύονται. Βέβαια,  αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να το διαβάσετε.
Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να υπερασπιστώ  τα γραφόμενα στο βιβλίο σε ανθρώπους που δεν το έχουν διαβάσει ακόμη, θα ήταν το λιγότερο άδικο για το ίδιο το βιβλίο. Αυτό ίσως σε μια άλλη συνάντηση συζήτηση μετά την ανάγνωση του βιβλίου.
Τι τόσο σημαντικό βρίσκουμε σ’αυτν εμείς οι εραστές της  Ελευθερίας;
Στα Ηθικά Νικομάχεια στο πρώτο βιβλίο ο Αριστοτέλης γράφει για την Ευδαιμονία ως στόχο του ενάρετου ανθρώπου και χωρίς να θέλω να εμείνω σε φιλοσοφικές έννοιες  και να σας κουράσω επιτρέψετε μου να διαβάσω δύο αποσπάσματα από το 13ο κεφάλαιο:  Όλοι, άλλωστε, το παραδέχονται ότι και ο γνήσιος , ο αληθινός πολιτικός  για την αρετή κοπιάζει κατά κύριο λόγο.  Πραγματικά αυτό που θέλει ο  πολιτικός είναι να κάνει τους πολίτες  αγαθούς και υπάκουους στους νόμους. .. και συνεχίζει παρακάτω.. Με τα πράγματα να έχουν έτσι, είναι φανερό ότι ο πολιτικός πρέπει να γνωρίζει , σε κάποιο βαθμό, τα σχετικά με την ψυχή, ακριβώς όπως ο γιατρός  που θέλει να θεραπεύσει τα μάτια  πρέπει να γνωρίζει  το σώμα στο σύνολο του-ένα λόγο παραπάνω, αφού η πολιτική επιστήμη  είναι πιο άξια τιμής  και ανώτερη  από την ιατρική.  Οι πιο καλλιεργημένοι, άλλωστε μεταξύ  των γιατρών  κάνουν πολλά να γνωρίσουν καλά το ανθρώπινο σώμα. Συμπέρασμα, πρέπει και ο πολιτικός να αποκτήσει  μια σαφή εικόνα  σχετικά με την ψυχή του ανθρώπου….
Πόσο αποκαλυπτικός είναι ο Αριστοτέλης και πόσο μακριά βρίσκονται οι σημερινοί πολιτικοί απ’ αυτό που διατείνεται πως είναι ο σκοπός του πολιτικού. Νοείται   δημοκρατία χωρίς  ελευθερία; Με άλλα λόγια η δημοκρατική οργάνωση είναι το σώμα  της κοινωνίας, το περίβλημα και ασπίδα  της  ατομικής    ελευθερίας  που είναι η ψυχή της.  Με αυτήν την ψυχή καταπιάνονται τα δοκίμια του  βιβλίου.  Θεωρώ χρέος των πολιτών να ακολουθήσουν την συμβουλή του μεγάλου φιλόσοφου και να προσπαθήσουν να αποκτήσουν μια σαφή εικόνα σχετικά με την ψυχή της δημοκρατίας.  Την ελευθερία ως μια αρχή κοινωνικής τάξης.
Η αλήθεια είναι πως ο φιλελευθερισμός στην πατρίδα μας είτε χλευάστηκε,  είτε καπηλεύτηκε  και ενώ πολύς κόσμος εμφορείται από φιλελεύθερες ιδέες αποτάσσεται τον φιλελευθερισμό ως βδέλυγμα.   Και μέσα σε όλες τις διαφορετικές , διάσπαρτες φυλές φιλελεύθερων που υπάρχουν στην Ελλάδα υπάρχει και αυτή η φυλή των φιλελευθέρων σε λανθάνουσα κατάσταση.  Αυτό το βιβλίο μπορεί να μην κάνει κάποιον φιλελεύθερο αλλά μπορεί σίγουρα να τον οδηγήσει σε ένα ταξίδι αναζήτησης.
«Οι φιλελεύθεροι συμπεριλαμβάνουν ανθρώπους όλων των θρησκειών ή από καμιά θρησκεία, υποστηρικτές πολλών διαφορετικών  φιλοσοφιών, που ακολουθούν διαφορετικούς τρόπους ζωής, μέλη πολλών διαφορετικών εθνικών και γλωσσικών ομάδων, αλλά όλοι είναι ενωμένοι μέσω  της αρχής  της ελευθερίας» γράφει ο  Alexander McCobin.
Εδώ εκτιμώ βρίσκεται η ουσία του σύγχρονου φιλελευθερισμού,  ότι δηλαδή ενώ είναι τρόπος ζωής δεν είναι  κοσμοθεωρία,  δεν είναι γιατί αρνείται να  απαντήσει σε μεταφυσικές ανησυχίες. Ο φιλελευθερισμός είναι παιδί του διαφωτισμού. Δεν αντιμετωπίζει την ανθρώπινη μονάδα ως γρανάζι στην κοινωνική μηχανή, αλλά ως αυθύπαρκη οντότητα. Με άλλα λόγια καθαγιάζει την ανθρώπινη υπόσταση πέρα από τον σκοπό της αγέλης την οποία  ωστόσο δεν απορρίπτει μόνο εκτός κι αν καταπιέζει.  
Ο φιλελευθερισμός επίσης αρνείται να τοποθετηθεί στον άξονα Δεξιά-Αριστερά. Είναι ενάντια και  στον αριστερό κολεκτιβισμό και στη δεξιά ηθικολογία. Δεν είναι τέλειο σύστημα, και ούτε ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Πιστεύει στον άνθρωπο αλλά γνωρίζει πολύ καλά πως το ανθρώπινο ον έχει αδυναμίες, είναι ατελές.  Κανένα κατασκεύασμα δεν μπορεί να είναι τελειότερο του κατασκευαστή του. Το ίδιο ισχύει για τα κοινωνικά συστήματα  και πόσο δε μάλλον  για  το κράτος.  Εξ ου και η επιφυλακτικότητα προς αυτό.
Καίτοι  αποθεώνει το άτομο, συνάμα το θέτει ενώπιον των ευθυνών του. Ελευθερία σημαίνει ατομική  ευθύνη, ευθύνη πράξεων και ευθύνη λόγων, ελευθερία σημαίνει να πάρεις την κατάσταση της ύπαρξης σου στα χέρια σου, την ίδια σου την υπόσταση,  συνεπώς δεν πιστεύει σε σωτήρες.
Εύστοχα λοιπόν αναρωτιέται ο Καζαντζάκης:

Σωτηρία θα πει να λυτρωθείς απ’ όλους τους σωτήρες• αυτή ’ναι η ανώτατη λευτεριά, η πιο αψηλή, όπου με δυσκολία αναπνέει ο άνθρωπος. Αντέχεις; 


* Κέντρο Φιλελευθέρων Μελετών: www.libertyforum.gr

Share:

0 σχόλια